تبلیغات
پورتال علمی فرهنگی هنری تفریحی کرکبود - بررسی چگونگی ارتباط معماری مصنوع با طبیعت پیرامون (دامنه ی کوه صفه)
پورتال علمی فرهنگی هنری تفریحی کرکبود
مقالات تخصصی , علمی ,فرهنگی ,هنری ,مطالب جالب, خواندنی ,دیدنی ,تفریحی , کرکبود

آخرین مطالب سایت

طبقه بندی مطالب سایت

بررسی چگونگی ارتباط معماری مصنوع با طبیعت پیرامون (دامنه ی کوه صفه)

 بررسی چگونگی ارتباط معماری مصنوع با طبیعت پیرامون (دامنه ی کوه صفه)

مقدمه 
 

وجود آثار و عوارض طبیعی نظیر کوه ها (توپوگرافی)، رودخانه و مناظر طبیعی در سطح شهر ارزش فراوانی دارد. این آثار افزون بر آن که یاد و خاطره ی طبیعت را همواره در شهر زنده نگه می دارند، می توانند همچون نشانه های ارزشمندِ شهری عمل کنند و ازاین طریق بر کیفیت محیط شهر بیفزایند. بنابراین، چنین آثاری میراث طبیعی شهر محسوب به شمار می آیند. 

 

.


در شماری از شهرهای جهان وجود کوه هایی در اطراف شهر بر جذابیت آن افزوده و با ایجاد باغ شهر حتی به یکی از عوامل جذب گردشگران تبدیل شده اند. برای مثال، می توان از بوداپست (مجارستان)، فیزوله (ایتالیا) و ریودوژانیرو (برزیل) نام برد. در ایران نیز در کنار شهرهایی همچون اصفهان، مشهد، خرم آباد و تهران کوه هایی قرار دارند که می توانند در ارتقای جذابیت ها و کیفیت محیط شهر مؤثر واقع شوند.

بیان مسأله 
 

کوه صفه با قدمت دیرینه ی خود جزیی از فرهنگ و هویت تاریخی اصفهان بوده است. فرم طبیعی کوه صفه چشم اندازهای زیبا، آرامش، سکوت و دسترسیِ مناسب از مهم ترین ویژگی های این میراث طبیعی به شمار می روند. چگونگی برخورد با این جاذبه ی توریستی بر جریان حرکت، سکون، تفریح و اضطراب در شهر اثرگذار است و به آن روح می بخشد. 
ارزشمندیِ این اثربه لحاظ بافت طبیعی (ارگانیک) آن می باشد. از این رو، هر نوع حرکتی در کنار آن لازم است با مطالعه و برنامه ریزی انجام پذیرد، تا موجب غنی شدن هویت تاریخی و فرهنگ بومی حاکم بر شهر شود.
کوه صفه از نظر ساختار زمین شناسی اصولاً کوهی ست سرسخت، خشن و صعب العبور. همین ویژگی یکی از دلایل برگزیده شدن کوه صفه برای مقاصد نظامی و دفاعی در دوران قدیم بوده است. (طرح سامان دهی صفه و ناژوان) 
بنیان گذاران و سازندگان اولیه ی قطعه ی شاهدژ (قلعه ی مرکزی، ارک قلعه ی دیو)، بناها، راه ها و استحکامات قلعه را چنان طراحی کرده بودند که کسی نتواند به درون آن راه پیدا کند. آنان با استفاده از پرتگاه ها و دیواره های کوه و تراشیدن برخی نقاط و ساختن دیوارهای متعدد در نقاط مختلف، عمده راه های دسترسی و نفوذ به قلعه را مسدود کرده بودند. اما در سال های اخیر با احداث راه های جدید و اصلاح مسیرهای دشوار، راه های صعود به ارتفاعات کوه و دسترسی به آثار طبیعی و تاریخی کوهستان صفه آسان و شناخته تر شده است (www.esfahan.ir) 
کوه صفه با ارتفاع 2225 متر از سطح دریا، کوهی مرتفع به شمار می آید؛ نخستین پرتو آفتاب اصفهان دیواره ی شرقی آن را روشن می سازد و زمینه ی شهری زیبای را در جنوب شهراصفهان پدید می آورد. کم ترین جایی از اصفهان است که صفه ازآن دیده نشود و همین طور کم تر نقطه ای از شهر است که از روی کوه صفه دیده نشود.موقعیت شهری مناسب و سابقه ی استفاده ی مردم از این تفرجگاه همگی حکم می کند تا در برخورد با آن کم ترین دخل و تصرف در طبیعت آن صورت گیرد. 
انتخاب و استقرار مناسب و سنجیده ی معماری مصنوع (ساختمان ها، فضاهای مکث، راه ها و ...) باید در جهت نیروهای طبیعی کوهستانی و نه در مقابله با آن ها صورت گیرد. حفظ موانع طبیعی مثل تپه ها، صخره ها و تخته سنگ ها با دور زدنِ آن ها و ایجاد فضای مکث در کنارشان، موجب فراهم شدن محیطی دلنشین و متعادل خواهد شد. 

عوامل مؤثر بر دریافت بصری از محیط پیرامون 
 

به منظور بررسی کیفیت دریافت بصری از محیط پیرامون، لازم است عوامل مؤثر بر دریافت بصری از معماری مصنوع شناسایی شوند. از مهم ترین این عوامل می توان به موارد زیراشاره کرد: 

نحوه ی ارتباط فرم معماری با طبیعت پیرامون 
 

فرانک لویدرایت دراین باره این گونه می گوید: «به جای آن که ساختمانی روی تپه بسازیم، بنایی هماهنگ با تپه ایجاد کنیم.» همچنین ویژگی فرم معماری واقع در دامنه های شیب دار را مشخص نبودن خط پایانی زمین زیربنا و خط شروع زمین طبیعی بیان می کند. (مجموعه آثار معماری، ج3، فرانک لویدرایت، مترجم: واحد ترجمه و انتشارات هنر و معماری) 
شاید از آشناترین نمونه ها در این زمینه، معماری ماسوله است که با سطوح خود شاعرانه به بافت پیرامونش بافته شده و همچون امتدادی از طبیعت اطراف، پیوند با آن را بازتابانده است. پیروی اختلاف سطح ها از شکل گیری طبیعی زمین و هم نوایی ساختار و فرم بناها با بافت طبیعی پیرامون، ماسوله را به صورت ضمیمه ای از بافت طبیعی شیب دار پیرامون می نمایند.

ایجاد تناسبات متوازن میان عناصراصلی ساختمان و طبیعت پیرامون 
 

در طراحی فرم معماری باید به دنبال خلق یک کلیت هماهنگ به وسیله ی تناسب خوب میان پنجره ها، بازشوهای در، سایه بان و محدوده ی سقف ها، سازه ی عمودی و افقی، مصالح، رنگ، عناصر تزیینی و ... با طبیعت پیرامون بود. پنجره ها همواره با دیگر عناصر دیوار، سطوحی باز و بسته، تیره و روشن صاف و ناهموار را به وجود می آورند. 
جداسازی عناصرافقی و عمودی بر خلاف ساختمان های سطح شهر تأثیرنامطلوبی در نما می گذارد. تناسبات عناصر ساختمان لازم است با کل ابعاد ساختمان و محیط پیرامون مطابقت داشته باشد. برای مثال، در ساختمان های مذکور، ابعاد عرضی غالب خواهند بود. استفاده از عناصر باریک عمودی که موجب تقویت ارتفاع ساختمان و خدشه دار شدن عظمت کوه می شود، به هیچ عنوان توصیه نمی شود. در و پنجره و نعل درگاه ها تأثیر خاصی در نما می گذارند. ناودان ها، سایه بان ها، پیش آمدگی های سقف و بالکن ها ایجاد سایه های خاصی بر روی نما می کنند؛ که به کمک آن ها می توان سطوحی پلکانی همسان با شیب موجود در طبیعت ایجاد کرد. 
نسبت های هندسی نقشی تعیین کننده در هماهنگ سازی ظاهر نما دارند. می توان پنجره ها را در گروه های کوچک تر ترکیب شده که شکل مشخصی را ایجاد می کنند، دسته بندی کرد. (نمای ساختمان) 

نحوه ی ارتباط مصالح ساختمانی با طبیعت پیرامون 
 

نماها می توانند از نظر مصالح نیز با یکدیگر متفاوت باشند. مصالح نما در رنگ، شکل، زبری و خشنی نما تأثیر می گذارد. مصالح ساختمانی مورد استفاده در معماری با در نظر گرفتن فرم بنا، بیان روان و عمیقی دارند. 
سنگ: استفاده از سنگ در دوران های مختلف احساس شوکت و عظمت را درساختمان های شهری به وجود آورده است. علاوه بر آن، خاصیت طبیعی بودن سنگ ساخته ی دست بشر را به طبیعت نزدیک تر می کند. 
چوب: چوب پاره ای جدانشدنی از پیکره ی طبیعت است که استفاده ازآن در معماری بنایی که از طبیعت پیرامونش الهام گرفته، به نوعی باعث بسط طبیعت می گردد. 
آجر: آجر مقیاس انسانی ویژه ای دارد و به دلیل ارزانی و سادگیِ ساخت، از دوران معماری بابل در بین النهرین تاکنون در ساختمان های مسکونی و عمودی مورد استفاده قرار گرفته است. آجرحالت صمیمانه ای را در ساختمان جلوه گر می کند. 
بتن: بتن مسلح به ویژه هنگامی که مسطح و صیقلی نباشد، حالت خصمانه ای را القا می کند. 

نحوه ی استفاده از مصالح طبیعی در معماری مصنوع 
 

گسترش طبیعت در معماری را با به کارگیری عناصر طبیعی به عنوان جزیی از ساختار معماری می توان تجربه کرد. از روزگاران دور مصالح طبیعی متنوعی به طور متداول در معماری به کار می رفتند؛ مواد قابل دسترسِ محلی مانند سنگ و چوب نمونه هایی از این مورد می باشند. برای مثال، وزن سبک چوب، خاصیت جذب انرژی و نیز درصورت استفاده از دتایل های اجرایی مناسب، دوام و پایداری آن از ویژگی های مثبت آن به شمار می رود. ولی از طرف دیگر هزینه بالای تولید و مدت زمان زیاد اجرای آن، از مسائلی ست که باید با تدابیر خاص و مناسب اصلاح شود. 
هر چند استفاده از چوب به شکل پوسته در نمای خارجی (مصالح غیرساختاری) باعث کاهش هزینه و مدت زمان اجرا می شد، پوسته ای شدن نما و ناهماهنگی درون و بیرون (مصالح ساختاری و غیرساختاری) باعث ایجاد اختلاف با نحوه ی بیان طبیعت پیرامون می شود؛ به نحوی که بر دریافت بصری از محیط پیرامون اثرنامطلوب می گذارد. 

تأثیر رنگ بر معماری مصنوع 
 

از دیگر عوامل مؤثر بر دریافت بصری از معماری مصنوع، رنگ مصالح مورد استفاده در آن ها می باشد. گفتنی در مورد انتخاب رنگ مناسب، بسیاراست. رنگ، پیش از بافت، فرم و مواد مصرفی دریافت می شود و به همین دلیل اثرش بیش تر است. ولی در این میان آنچه ضروری ست، حرکت منسجم تمامی عناصر یک طرح به سوی هماهنگی به محیط است. رنگ باید جزیی از کل فرض شود، کلی که به سوی وحدت و یگانگی رو دارد. «به عبارت دیگر، آموزگار برای هنرجو و بهترین راهنما و الگو برای هنرمند طبیعی است.» (مبانی رنگ و کاربرد آن، تألیف و ترجمه ی حبیب الله آیت اللهی) 
در کنار رنگ ساختمان ها، محیط پیرامون نیز قابلیت های بالایی برای ترکیب های رنگی دارد. تشخیص یک رنگ در محیط به عواملی از جمله زمان دیدن، رنگ زمینه، رنگ های ثابت و منابع نورطبیعی و مصنوعی بستگی دارد. قرمز و نارنجی رنگ هایی هستند که بیش از همه جلو می آیند و به اصطلاح پیش آمدگی دارند. پرتوهای ساطع شده از این رنگ ها بر تمرکز عدسی چشم تأثیر می گذارند و در شخص دوربینی ایجاد می کنند. رنگ های سبز و آبی، برعکس، چشم را نزدیک بین می کنند؛ چرا که این دو رنگ به عقب رفتن و عمیق شدن تمایل دارند. زرد و ارغوانی دراین خصوص خنثی هستند: نه پیش می آیند و نه عقب می نشینند. 

تأثیر بافت بر معماری مصنوع 
 

از دیگر عوامل مؤثر بر دریافت بصری از معماری مصنوع، بافت مصالح مورد استفاده در آن ها می باشد. بافت های مختلف در انتشار نور یا جذب آن بسیار مؤثرند؛ حتی حالت های مختلفِ «تنها یک ماده» نیز جذب یا بازتاب های مختلف دارد. برای مثال، یک سطح یخ زده در زمستان، کاملاً صیقلی و شفاف است و کمی به تیرگی می زند. پس ازمدتی یخ بازی، رویه ی آن از شیارها و گرد سفید یخ پوشیده می شود. هنگامی که این سطح صیقلی و شفاف بود، نور از آن بیش تر عبور می کرد، و اکنون که خراشیده شده و خراشه های سفید بر رویه ی آن آشکار شده است، نور در همه ی جهات منتشر می شود و تقریباً همه ی نور بازتابانده می شود و ما آن را سفید می بینیم. (مبانی رنگ و کاربرد آن، تألیف و ترجمه ی حبیب الله آیت اللهی) 
آزمایش فوق تنها در مورد یخ صدق نمی کند. استفاده از مصالح ساختمانی با سطوح صیقلی در دامنه ی کوه صفه درخشندگی بیش تر و درنتیجه درجه های رنگی عمیق تری ایجاد می کند؛ در حالی که ویژگی های کوه صفه، سرسخت و خشن بودن آن است. بنابر این، به منظورایجاد هماهنگی در کیفیت محیط پیرامون و جلوگیری از ایجاد اغتشاش در سیمای طبیعت، لازم است از مصالح همگون با محیط (مصالح بومی) بهره گرفته شود. 

جمع بندی و نتیجه گیری 
 

ساختار معماری واقع در دامنه ی کوه صفه می تواند با تعریفی پس از تجزیه و تحلیل نظام پنهان ساختارهای طبیعت آن و با به کارگیری آن ایجاد شود تا محتوای درون در صورت بازتابد. چرا که با جدا کردن نیروی اصلی و درونی طبیعت پیرامون، به چیزی جز پوسته ای مرده نخواهیم رسید. 
صرف پرداختن به طبیعت می تواند ارزش راستین بیافریند. ترجمه ی یک به یک طبیعت به معماری توجه ساده انگارانه به طبیعت است که گاه به ظاهری آزاردهنده نیز بدل می شود. 
از این رو معمار ساختارهای خود را نه در مقاومت با نیروهای طبیعت و نه در سپردنِ ناآگانه به دست آن ها، بلکه در هماهنگی با این نیروها می بیند، تا انسان و طبیعت در ساخته ی او متحد به نظر برسند.

پی نوشت ها :
 

1- کارشناس ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، samie.mohamad@yahoo.com 
 

منابع:
1- مبانی رنگ و کاربرد آن، تألیف و ترجمه ی حبیب الله آیت اللهی. 
2- مجموعه ی آثار معماری، ج 3، فرانک لویدرایت، مترجم: واحد ترجمه و انتشارات هنر و معماری. 
3- تصاویر ماهواره ای دریافتی در سال 1385 توسط سازمان فاوا، شهرداری اصفهان. 
4- «ماسوله، عکس ها»، نصراله کسراییان. 
5- www.esfahan.ir
6- www.nama sakhteman.Htm 

منبع: نشریه دانش نما، شماره 176-178

نویسنده:مهندس محمد حسین سمیعی (1)

پورتال  علمی فرهنگی هنری کرکبود

خواندنی ها و دیدنی های روز

جستجو

دسته بندی محصولات فروشگاه

← آمار کرکبود

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
============================== اخبار خوب ایران و جهان
فروشگاه اینترنتی کرکبود
فروشگاه بزرگ اینترنتی غضنفر
MRN دانلود جک اس ام اس آموزشی ... رایگان
سایت خبری بخوانید
فروشگاه بزرگ اینترنتی نردین شاپ